10000528 
ستاره‌های گرسنه در کهکشان‌های ولخرج

کهکشان⁠ها- منظومه‌هایی مانند کهکشان‌ راه شیری خودمان که شامل میلیاردها ستاره‌اند- قالب‌های اصلی ساختار کیهان‌اند. یکی از اهداف بلندپروازانه‌ی نجوم معاصر درک راه‌های رشد و تحول کهکشان‌ها‌ست که در این‌جا پرسشی کلیدی درباره‌ی تحول ستاره‌ها مطرح می‌شود که: چه‌چیزی تعداد ستاره‌های تازه در کهکشانی را معین می‌کند؟
کهکشان حجار٬ که به نام NGC 253 معروف است٬ کهکشانی مارپیچی است که در صورت‌فلکی جنوبی حجار آرمیده است. با وجود فاصله‌ی ۱۱/۵ میلیون سال نوری این کهکشان از منظومه‌ی شمسی٬ همچنان یکی از نزدیک‌ترین همسایه‌های کهکشانی و یکی از نزدیک‌ترین کهشکان‌های ستاره‌فشان به ما به‌حساب می‌آید. منجمان با بهره‌گیری از آرایه‌ی بزرگ میلی‌متری/زیرمیلی‌متری آتاکاما٬ توده‌ای از ستون‌های گازی سرد و چگالی را در مرکز قرص کهکشان کشف کردند.
آلبرتو بولاتو٬ سرپرست پژوهش می‌گوید: «با کمک حساسیت و توان‌تفکیک عالی آلما٬ می‌توانیم به‌وضوح توده‌های پرجرم گاز سردی را ببینیم که با گسترش پوسته‌ی چگال و پرفشارشان٬ ستاره‌های جوان ایجاد می‌شوند. این مقدار گازی که ما اندازه می‌گیریم مدرک محکمی است که به ما نشان برخی از کهکشان‌های درحال رشد٬ مقدار گازی که به بیرون پرتاب می‌کنند بیشتر از مقداری است که به داخل خود می‌کشند.»
این نتایج سبب می‌شود تا دریابیم که چرا دانشمندان به مراتب تعداد کمتری کهکشان پرجرم در کیهان پیدا می‌کنند. مدل‌های کامپیوتری نشان می‌دهند که کهشکان‌های پیرتر و سرخ‌تر باید جرم و ستاره‌های بیشتری از آن‌چه ما رصد می‌کنیم داشته باشند. به نظر می‌آید که بادهای کهکشانی یا فواران‌های گازی بسیار قدرتمندند به طوری که کهکشان‌ را از سوخت مورد نیاز برای شکل‌گیری نسل‌ جدید ستاره‌ها خالی می‌کند.
فابین والتر٬ پژوهش‌گر ارشد موسسه‌ی نجوم مکس پلانک آلمان می‌گوید: « این ویژگی⁠ها نوعی کمان از خود به جای می‌گذارند که تقریباً با لبه‌ی فواران‌های گازی یونیده و داغی که پیش از این رصد کردیم هم‌تراز است. اکنون می‌توانیم پیشرفت گام به گام از فواران ستاره‌ای تا پرتاب مواد را رصد کنیم.»
پژوهش‌گران مقدار گاز مولکولی که هر سال از کهکشان خارج می‌شود را حدود ۱۰ هزار بار بیشتر از جرم خورشید برآورد کردند. این گازها با سرعتی بین ۱۵۰ هزار تا ۱ میلیون کیلومتر بر ساعت از کهکشان خارج می‌شوند. این مقدار گاز خارج شده نیز با مقدار گازی که در همان لحظه برای شکل‌گیری ستاره‌ها به‌کار می‌رود جمع می‌شود و با چنین نرخ مصرفی٬ این کهکشان تا حدود ۶۰ میلیون سال آینده خالی از گاز خواهد شد.
والتر می‌گوید: «این کشف مثال بسیار خوبی است که نشان می‌دهد چکونه ابزارهای جدید٬ آینده‌ی نجوم را شکل می‌دهند. ما حدوداً ۱۰ سال است که وقت خود را صرف پژوهش ناحیه‌ی ستاره‌فشان NGC 253 و کهشکان‌های ستاره‌فشان نزدیک به آن کرده‌ایم اما تا پیش از آلما هیچ شانسی برای دیدن چنین جزئیاتی نداشتیم. این پژوهش در زمان تنظیمات اولیه‌‌ی آلما و فقط با بهره‌گیری از ۱۶ آنتن٬ انجام شد. بسیار هیجان‌انگیز است که بدانیم اکنون آرایه تکمیل شده‌ی آلما به همراه ۶۶ آنتن‌اش ممکن است چه تصویری از این نوع فواران‌ها نمایش دهد.»
مطالعات بیشتری با آرایه‌ی تکمیل‌شده‌ی آلما٬ به منجمان کمک می‌کند تا سرنوشت نهایی گازهای خروجی از کهکشان‌ها را کشف کنند. سرنوشتی که ممکن است به بازیابی ستاره‌فشان‌ها یا خارج شدن مواد لازم برای شکل‌گیری ستاره‌ها ختم شود.